Lukrecja

Rosliny motylkowate

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:45:20 +0000

Należą do niej, obok roślin zielnych, krzewy i drzewa oraz pnącza. Rodzina liczna, obejmująca około 10 000 gatunków, występujących zarówno w klimacie umiarkowanym, jak i gorącym. W Polsce zarejestrowano 97 gatunków, w tym wiele gatunków uprawnych, jak: groch, bób, fasola, soja, łubin i inne. Rośliny należące do tej rodziny charakteryzują się na ogół wysoką zawartością białka, a wiele z nich zawiera alkaloidy: łubin, żarnowiec i inne oraz znaczne ilości związków flawonowych (Sophora japonica, Ononis spinosa), kumaryny (Melilotus officinalis), sapogeniny i śluzy (Trigonella foenum graecum), balsamy (Myroxy7on balsamus) i antra-związki (Andira araroba). Z roślin dziko rosnących w Polsce, lecznicze znaczenie mają głównie: wilżyna ciernista (Ononis spinosa), nostrzyk żółty (Melilotus officinalis). Pewne znaczenie mają również cieci orka pstra (Coronilla va-ria), janowiec barwierski (Genista tinctoria), żarnowiec miotlasty (Sa-lothamnus scoparius), przelot pospolity (Anthylis vulneicaia), z uprawianych – kozieradka pospolita (Trigonella foenum graecum) oraz lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra).

Zastosowanie kozieradki

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:44:56 +0000

Surowiec znany był już w starożytnym Egipcie, w Grecji i Rzymie jako lek, przyprawa i używka. Do dzisiaj stosuje się kozieradkę w wielu krajach Azji i Afryki, gdzie używa się zarówno dojrzałych nasion, jak i świeżego ziela, zebranego w czasie kwitnienia. W medycynie nasienie kozieradki jest stosowane wewnętrznie jako środek ogólnie wzmacniający i przeciwmiażdżycowy, zewnętrznie – jako kataplazmy na wrzody i opuchliny. W wielu krajach ziela kozieradki, ściętego w okresie wykształcenia się strąków, używa się jako paszy dla zwierząt. Dodatek słomy bądź nasion do paszy przyspiesza wzrost zwierząt, działa ogólnie wzmacniająco i tucząco oraz wzmaga laktację. Należy jednak zachować umiar w stosowaniu, gdyż nieprzyjemny smak rośliny przechodzi do mleka. Zalecana jest również profilaktycznie przy zwalczaniu jałowości krów oraz przy zapobieganiu tężyczce pastwiskowej. Używana jest również w weterynarii zarówno zewnętrznie jako środek rozmiękczający i śluzowy, jak i wewnętrznie, m.in. jako odflegmiający. Zmienność w obrębie gatunku jest bardzo duża i dotyczy zarówno plonu, jak i zawartości ciał czynnych m.in. steroidów. Kilkuletnie badania Kisielewa i Volochina (1975) wykazały, że rośliny, uprawiane w tych samych warunkach miały, w zależności od pochodzenia, 1,27% do 0,51% diosgeniny. Autorzy zwracają również uwagę na duże wahania plonów kozieradki w zależności od przebiegu pogody.

Zmiennosc rozwojowa

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:44:34 +0000

Ontogenezą nazywamy rozwój osobniczy, który rozpoczyna się od chwili zapłodnienia jaja, t j. wytworzenia zygoty, i kończy się śmiercią danego osobnika. Rośliny o monokarpicznym typie rozwoju okres wegetacyjny przechodzą w ramach jednego cyklu, obejmującego fazę wegetatywną i generatywną, kończącą się starzeniem i śmiercią osobnika. U ozimych i dwuletnich monokarpicznych cykl rozwojowy przedzielony jest fazą spoczynkową. Taką samą fazę spoczynkową wykazują rośliny polikarpiczne, tj. o wielocyklicznym typie rozwoju, w którym fazy wzrostu wegetatywnego i kwitnienia następują wielokrotnie po sobie. Zmienność ontogenetyezna nie ogranicza się jedynie do zmienności fazowej. Istnieje ona i wewnątrz fazy. Kolejne liście rozwijające się na roślinie różnią się mniej lub bardziej wyraźnie długością życia własnego, przebiegiem różnych procesów fizjologicznych, składem chemicznym, wielkością, a nieraz i kształtem. Poszczególne etapy ontogenezy przebiegają w zasadzie w jednym kierunku i są nieodwracalne. W czasie ontogenezy zachodzi w organizmie wiele przemian biochemicznych, ujawniających się w procesach fizjologicznych i zmianach morfologicznych. Przez długi czas nie przywiązywano większej wagi do zmienności ontogenetycznej, upatrując główną przyczynę zmienności surowców zielarskich w warunkach środowiskowych, zwłaszcza klimatycznych. Zagadnienie zmienności rozwojowej (ontogenetycznej) rozwinął Strażewicz (1950), który udowodnił na podstawie badań własnych i danych literatury, że określone organy rośliny w ciągu swego rozwoju podlegają pewnym prawidłowym zmianom zawartości substancji czynnych, przy czym zmiany te są zazwyczaj skorelowane z cechami morfologicznymi. Według Strażewicza „dojrzałość organizmu i jego skład chemiczny znajdują się w ciągłej zależności wzajemnej”. Charakter i przebieg tej zmienności zależy zarówno od rodzaju organu, jak i od roli fizjologicznej danego związku czynnego. I tak np. Strażewicz wyróżnił tzw. dojrzałość dynamiczną, charakterystyczną dla organów znajdujących się w pełni rozwoju (np. liście, kwiaty, ziele) i dojrzałość statyczną, charakterystyczną dla surowców w okresie spoczynkowym (owoce i nasiona, bulwy, kłącza itp.).

Zbior roslin

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:44:17 +0000

Procesy zachodzące po zbiorze mają różny charakter i przebieg, w zależności od tego, w jakiej fazie rozwoju rośliny nastąpi zbiór. Jeżeli zbieramy rośliny w okresie intensywnego rozwoju (wg określenia Strażewicza – w stadium dojrzałości dynamicznej), co ma miejsce wtedy, gdy surowcem są kwiaty bądź całe ziele, zmiany zachodzące po zbiorze są bardzo radykalne i gwałtowne. Procesy syntezy, przebiegające dotąd intensywnie we wszystkich organach rośliny, zostają nagle przerwane, a reakcje biochemiczne zaczynają przebiegać w kierunku rozpadu. Oznaką zewnętrzną tych procesów, obniżających wartość handlową surowca, jest utrata naturalnej barwy i niektórych cech organoleptycznych. Równocześnie zachodzą poważne zmiany w zawartości i jakości ciał czynnych. Znacznie mniejsze zmiany zachodzą w organach rośliny, znajdujących się w okresie spoczynku (wg określenia Strażewicza w fazie dojrzałości statycznej), np. w nasionach niektórych owoców, w bulwach i kłączach. Celem zatrzymania tych, niekorzystnych zazwyczaj, procesów stosuje się różne sposoby stabilizacji surowca, których istotą jest zmniejszenie w tkankach rośliny zawartości wody do takiego poziomu, przy którym procesy enzymatyczne zostaną zahamowane lub będą przebiegały w bardzo wolnym tempie. Znane są różne sposoby stabilizacji, jak: działanie alkoholem, parami alkoholu, liofilizacja itp., jednak najbardziej masowym i najtańszym sposobem jest suszenie.

Choroby i szkodniki

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:43:55 +0000

Jako czynniki zmienności należy również wymienić czynniki patologiczne, tj. niektóre choroby bądź szkodniki, mogące wpływać na plon i zawartość substancji czynnych. W przypadku porażenia rośliny patogenem, plon jej spada, a przy masowym porażeniu – może obniżyć się do zera. Wiadomości dotyczące wpływu porażeń na zawartość substancji czynnych są bardzo skąpe. Zaledwie kilka prac, poświęconych temu zagadnieniu wskazuje, że efekty mogą być różne. Przeprowadzone w Rumunii przez F. Silva i I. Popa (1965) doświadczenia nad skutkami porażenia liści naparstnicy wełnistej przez wirus mozaiki tytoniowej wykazały ujemny wpływ porażenia na zawartość glikozydów nasercowych. Według Kowalskiego (1962) porażenie liści naparstnicy purpurowej przez grzyb Calletotrichum fuscum, Phyllosticta digitalis i Septoria digitalis wywołuje wprawdzie pewne zmiany ilościowe i jakościowe w zespole glłkozydów kordenolidowych, jednak zmiany te zachodzą jedynie w bezpośrednio porażonych częściach blaszek liściowych. Autor stwierdza, że liście, których połowa powierzchni jest pokryta plamami, zawierają jeszcze dość dużo kardenolidów i mogą być wykorzystane w przemyśle. Choroby grzybowe roślin olejkowych nie atakują samych gruczołków olejkowych. Stwierdzono to na przykładzie rdzy miętowej (Puccinia menthae). Badania wykazały, że wystąpienie rdzy nie zmniejsza ilości olejku w liściu, jednak wpływa niekorzystnie na rozwój plon liści, a przez to i na plon olejku.

Surowiec maku

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:43:37 +0000

Nasiona maku zawierają 38 – 56% oleju o wysokich walorach smakowych i zawartości 20-24% tokoferoli (wit. E) oraz 18-25% białka, 5,15% popiołu, o składzie K2O – 70%, Na2O – 0,05%, CaO — 1,82%, MgO – 0,49%, P2O5 – 1,62%, SO2 — 0,10%, SiO2 — 0,17% i Cl -0,24%. Cała roślina, a zwłaszcza makówki, zawierają alkaloidy o działaniu leczniczym i narkotycznym. Dotychczas wyodrębniono i poznano strukturę 25 alkaloidów, należących do dwóch grup, a mianowicie: fenan-trenu, jak morfina, kodeina i tebaina oraz alkaloidy z grupy izochinoliny – narkotyna, narceina, papaweryna i inne. Alkaloidy w roślinie są zlokalizowane w soku mlecznym, zwanym opium, który uzyskuje się przez nacinanie makówek w odpowiedniej fazie ich rozwoju. Zastygły sok mleczny jest zbierany i ugniatany w postaci bochenków, których kształt i postać jest charakterystyczna dla kraju pochodzenia. Świeże opium jest miękkie i lepkie, w miarę wysychania twardnieje i staje się kruche. Dotychczas wyizolowano z opium ok. 45 alkaloidów. Zawartość morfiny w opium sięga 6-20%, narkotyny 4-10%, papaweryny 0,3-4,7%, tebainy 0,9-6,5%, kodeiny 0,2-0,8%, suma alkaloidów wynosi 15- 25%, w zależności od pochodzenia rośliny. Alkaloidy w opium występują w formie soli z kwasem mekonowym, mlekowym czy fumarowym. Oprócz alkaloidów stwierdzono około 7% substancji woskowych i tłuszczowych, 5- 10% kauczuku i żywic, związki pektynowe, gumowe, śluzowe, białkowe i inne. Głównymi producentami opium są: Indie, Iran, ZSRR, Bułgaria, Jugosławia, Turcja. W krajach europejskich mak uprawia się głównie w celu otrzymania nasion, zaś alkaloidy uzyskuje się przez ekstrakcję dojrzałych, suchych makówek po wymłóceniu nasion (metoda Kabay’a). Surowiec stanowią makówki z 7 – 10 cm częścią łodygi, nazywane słomą makową.

Kozieradka pospolita

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:43:15 +0000

Kozieradka jest rośliną jednoroczną. Łodygę ma wzniesioną, słabo rozgałęzioną, wyrastającą do 35 – 60 cm. Liście trójlistkowe, nieduże o brzegach drobno ząbkowanych. Kwiaty niepozorne, białokremowe, wyrastające z kątów liści pojedynczo, rzadziej po dwa. Owocem jest żółtobrunatny, wąski, sierpowato wycięty strąk, zawierający 12-20 nasion. Korzeń palowy, wrzecionowaty, stosunkowo słabo rozgałęziony, na nim występują brodawki, charakterystyczne dla motylkowatych. Kozieradka pochodzi z południowo-zachodniej Azji, obecnie jest uprawiana na Kaukazie, w Turcji, Iraku, Iranie, w tropikalnej części Azji i w północnej Afryce. Od dawna uprawiana była jako roślina pastewna, przyprawowa i użytkowa w krajach śródziemnomorskich (Hiszpania, południowa Francja, Włochy, Grecja) oraz w krajach północnoafrykańskich i azjatyckich. Obecnie uprawa jej dla celów leczniczych jest rozpowszechniona w wielu krajach zarówno w klimacie gorącym, jak i umarkowanym. W krajach afrykańskich i azjatyckich jest używana jako pokarm dla ludzi i zwierząt. Surowcem farmakopealnym (F. P. IV) są nasiona kozieradki – Semen Foenugraeci. Nasiona mają kształt romboidalny, spłaszczony, z widoczną bruzdką, typową dla nasion rodziny motylkowatych. Barwa nasion niejednolita – bywa zielonkawa oraz żółta aż do brunatnej. Zapach nasion charakterystyczny, smak gorzki.

Pielegnowanie lukrecji

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:42:58 +0000

Pielęgnowanie polega głównie na niszczeniu chwastów w pierwszym okresie po założeniu plantacji. W latach następnych lukrecja wydaje dużo pędów z rozłogów podziemnych, co głuszy chwasty. Co roku wiosną należy też obcinać i usuwać zeszłoroczne pędy oraz redlić międzyrzędzia. Plantację lukrecji umieszcza się zazwyczaj poza płodozmianem, gdyż roślina pozostaje na tym samym polu 3-4 lata, jeżeli zakładamy plantację z rozłogów i 6 – 7 lat, gdy wysiewamy nasiona. Lukrecja stanowi zły przedplon, gdyż po wykopaniu korzeni na polu pozostają ułamane rozłogi, które przez dłuższy czas mogą wydawać pędy i stanowić zachwaszczenie. W Związku Radzieckim przeprowadzono pomyślne próby uprawy lukrecji w monokulturze pozostawiając przy zbiorze znaczną (2-3 t/ha) ilość drobnych korzeni i stosując równocześnie wałowanie i nawodnienia. Zbiór wykonujemy w trzecim lub czwartym roku po posadzeniu przy rozmnażaniu z rozłogów, przy wysiewie nasion – dopiero w szóstym, siódmym roku. Do zbioru przystępujemy późną jesienią lub bardzo wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji. Wykopujemy korzenie i rozłogi łopatą lub wyorujemy pługiem. System korzeniowy lukrecji sięga wprawdzie bardzo głęboko do 4 m, ale główna jego masa znajduje się na głębokości 20 – 40cm. Po wykopaniu oddziela się części rozłogów przeznaczone na sadzonki, pozostałe rozłogi i korzenie płucze się szybko w zimnej wodzie i suszy w temperaturze około 35°. Po wysuszeniu surowiec przeznaczony do celów leczniczych należy okorować, tj. usunąć zewnętrzną warstwę kory. Okorowany surowiec ma żółte zabarwienie. Plon w naszych warunkach nie jest dokładnie ustalony. W przybliżeniu wynosi on 1,2-2,0 t/ha suchego i okorowanego surowca.

Zawartosc wody w glebie

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:42:37 +0000

Zawartość wody w glebie. Woda jest decydującym czynnikiem podniesienia plonów, jakkolwiek wymagania poszczególnych gatunków są zróżnicowane, toteż maksimum plonów osiąga się przy różnym stopniu zaopatrzenia w wodę. Należy podkreślić, że istnieje ścisła współzależność między działaniem wody i pozostałymi czynnikami środowiska, zwłaszcza światła, temperatury i nawożenia. Kolendra, roślina o stosunkowo małym zapotrzebowaniu na wodę, reaguje ujemnie na wysokie nawodnienie, ale tylko przy niskim poziomie nawożenia (0,1), wraz ze zwiększeniem nawożenia,- reakcja jej na wysokie nawodnienie staje się dodatnia, co prawda największe różnice uzyskuje się w plonie słomy. W wielu krajach stosuje się regulację stosunków wodnych przez nawadnianie plantacji. Ważna jest przy tym technika samego zabiegu. Deszczowanie, stosowane dla większości roślin rolniczych i warzywnych, w przypadku roślin olejkowych może powodować uszkodzenie i wymywanie olejku ze zbiorników zewnętrznych, jeszcze większe szkody może powodować wśród roślin alkaloidowych i glikozydowych, gdyż związki te są rozpuszczone w soku komórkowym i ulegają łatwo wypłukaniu. W świetle dotychczasowych badań można stwierdzić, że woda jest ważnym czynnikiem zwiększenia plonów roślin leczniczych. Wpływ jej-na zawartość ciał czynnych kształtuje się na ogół najwyżej w optymalnych dla rozwoju danego gatunku warunkach wodnych. Warunki niekorzystne, zarówno zbyt wilgotne, jak i zbyt suche, powodują na ogół niezbyt duży spadek zawartości substancji czynnych.

Temperatura

admin — Fri, 20 Jan 2012 16:42:17 +0000

W warunkach naturalnych trudno jest badać wpływ temperatury na rozwój roślin niezależnie od światła i innych czynników klimatycznych. Toteż badań nad wpływem ciepła jest stosunkowo niewiele, przy czym większość dotyczy wpływu temperatury jako jednego z czynników klimatycznych notowanych przy uprawie roślin w różnych strefach czy rejonach klimatycznych. Wiele tego typu badań przeprowadzono w Związku Radzieckim. M.in. Chotin (1950) wykazał, że w miarę jak wzrasta temperatura w miesiącach, w których mięta rozwija się intensywnie, tj. w lipcu i sierpniu, wzrasta również zawartość olejku, równocześnie jednak spada zawartość mentolu w olejku. Wzrost zawartości olejku w liściach mięty obserwowało również wielu innych autorów, przy czym Matusiewicz (1960) wykazał, że nawet przeniesienie roślin na 6 dni przed zbiorem do warunków, w których temperatura jest wyższa o 2 – 3°C, podnosi znacznie zawartość olejku. Korzystny wpływ wyższych temperatur (24 – 26°) na zawartość olejku wykazano również dla innych gatunków z rodziny wargowych, a mianowicie dla majeranku, szałwii, cząbru ogrodowego i melisy. Jeżeli chodzi natomiast o zawartość olejku w owocach wielu gatunków z rodziny baldaszkowych, stwierdzono zjawisko odwrotne, a mianowicie zawartość olejku wzrastała z obniżaniem się temperatury. I tak w kminku, pochodzącym z rejonów Europy Środkowej zawartość olejku wynosi około 4 – 5%, a z Europy Północnej – około 7%.