Zmiennosc rozwojowa
Ontogenezą nazywamy rozwój osobniczy, który rozpoczyna się od chwili zapłodnienia jaja, t j. wytworzenia zygoty, i kończy się śmiercią danego osobnika. Rośliny o monokarpicznym typie rozwoju okres wegetacyjny przechodzą w ramach jednego cyklu, obejmującego fazę wegetatywną i generatywną, kończącą się starzeniem i śmiercią osobnika. U ozimych i dwuletnich monokarpicznych cykl rozwojowy przedzielony jest fazą spoczynkową. Taką samą fazę spoczynkową wykazują rośliny polikarpiczne, tj. o wielocyklicznym typie rozwoju, w którym fazy wzrostu wegetatywnego i kwitnienia następują wielokrotnie po sobie. Zmienność ontogenetyezna nie ogranicza się jedynie do zmienności fazowej. Istnieje ona i wewnątrz fazy. Kolejne liście rozwijające się na roślinie różnią się mniej lub bardziej wyraźnie długością życia własnego, przebiegiem różnych procesów fizjologicznych, składem chemicznym, wielkością, a nieraz i kształtem. Poszczególne etapy ontogenezy przebiegają w zasadzie w jednym kierunku i są nieodwracalne. W czasie ontogenezy zachodzi w organizmie wiele przemian biochemicznych, ujawniających się w procesach fizjologicznych i zmianach morfologicznych. Przez długi czas nie przywiązywano większej wagi do zmienności ontogenetycznej, upatrując główną przyczynę zmienności surowców zielarskich w warunkach środowiskowych, zwłaszcza klimatycznych. Zagadnienie zmienności rozwojowej (ontogenetycznej) rozwinął Strażewicz (1950), który udowodnił na podstawie badań własnych i danych literatury, że określone organy rośliny w ciągu swego rozwoju podlegają pewnym prawidłowym zmianom zawartości substancji czynnych, przy czym zmiany te są zazwyczaj skorelowane z cechami morfologicznymi. Według Strażewicza „dojrzałość organizmu i jego skład chemiczny znajdują się w ciągłej zależności wzajemnej”. Charakter i przebieg tej zmienności zależy zarówno od rodzaju organu, jak i od roli fizjologicznej danego związku czynnego. I tak np. Strażewicz wyróżnił tzw. dojrzałość dynamiczną, charakterystyczną dla organów znajdujących się w pełni rozwoju (np. liście, kwiaty, ziele) i dojrzałość statyczną, charakterystyczną dla surowców w okresie spoczynkowym (owoce i nasiona, bulwy, kłącza itp.).
